Pesten systemisch bekeken

Pesten is een groot probleem in Nederland. Niet alleen op scholen, maar ook op de werkvloer.

Er is de laatste tijd veel aandacht voor pesten. Organisaties zijn soms zelfs formeel verplicht maatregelen te nemen tegen pesten. Maatschappelijk gezien een goede en positieve ontwikkeling. Maar ik vraag me af of alle maatregelen die tot nu toe bedacht zijn, de échte oplossing zullen zijn. Dit omdat in mijn ogen pesten een gevolg is. Een gevolg van een oorzaak. En we bestrijden nu met zijn allen het gevolg. De oorzaak blijft dus buiten beeld.

Ik noem dit een ‘paracetamol – aanpak’ : als iemand een ontsteking heeft, ontstaat koorts. De ontsteking is de oorzaak, de koorts is het gevolg. Het innemen van paracetamol bestrijdt de koorts, niet de oorzaak. Omdat het menselijk lichaam gelukkig vaak in staat is zichzelf te herstellen, verdwijnt de oorzaak. Niet als gevolg van de paracetamol, maar als gevolg van het menselijk herstellingsvermogen. Maar pesten verdwijnt niet vanzelf. Dus is een bronaanpak wel degelijk nodig.

Als bovenste, herkenbare laag lijkt pesten gericht op het vernederen en kleiner maken van de gepeste. En die laag wordt dan ook terecht aangepakt. Maar daaronder, in het onbewuste, speelt bij zowel dader als slachtoffer en omgeving véél meer. Namelijk het systemisch uitgangspunt dat íedereen recht heeft op een plek. Een plek, die gegeven en ingenomen moet worden. Samengevat komt het er op neer dat een dader – onbewust en meestal wanhopig – op zoek is naar een plek in de klas of de groep. En die plek probeert hij te krijgen door een ander (de gepeste) zijn of haar plek af te nemen. Maar helaas…..dat is een onjuiste ‘redenering’. Want niemand krijgt een plek door een ander de plek af te nemen. Dat zijn twee verschillende grootheden.

Structurele aanpak van pesten

Structurele aanpak van pesten werkt alleen als hieraan gewerkt wordt. Want wat maakt – onbewust – dat iemand ‘voelt’ geen plek te hebben en iemand anders moet verjagen? En waarom laat iemand zich verjagen? En even belangrijk: wat is de reden dat de overige systeem- en groepsleden dit allemaal laten gebeuren? Écht aanpakken van pesten is wat mij betreft mogelijk door een systemische aanpak! En dat betekent dat je op zoek moet gaan naar het ‘plek – issue’. Waarbij hoort dat niet alleen naar de groep en de omgeving, waarin het pesten plaats vindt moet worden gekeken. De eerdergenoemde vragen dienen ook in andere systemen bekeken te worden. Zeker in een heel belangrijk systeem: daar waar iemand woont.