Een andere kijk op vergeven en vergiffenis.

Inleiding

Er is veel geschreven over vergeven en vergiffenis. Zo’n beetje elke religie heeft ‘vergeven’ hoog in het vaandel staan. Ook veel psychologen, coaches en andere hulpverleners brengen mensen bij dat vergeven één van de beste methoden is om je gekwetste leven voort te zetten.

Wat is vergeven of vergiffenis?

Maatschappelijk wordt ‘vergeven’ vaak gezien als het bewust loslaten van boosheid, wrok en pijn over onrecht dat jou is aangedaan. Je zou dit – zo schrijft internet – in de eerste plaats voor je eigen gemoedstoestand en gezondheid moeten doen, waarbij vermeld wordt dat vergeven niet betekent dat je de daad goedpraat of accepteert en de daad ook niet vergeet. Vergeven zou ertoe leiden dat de ander geen invloed meer heeft op jouw geluk en leven.

Ergens anders vond ik een definitie van vergiffenis: iemand iets niet meer kwalijk nemen.

Een andere kijk op

Vergeven is in mijn ogen een raar woord. Het is samengesteld uit twee delen: ver en geven. Een bijzondere combinatie: je geeft iets aan iemand die ver weg is. Lijkt mij een lastige en in sommige gevallen zelfs onmogelijke zaak.

‘Geven’ maakt deel uit van de systemische kracht ‘de dynamische balans tussen geven & nemen’. Zoals je wellicht in eerdere teksten van mij hebt gelezen, zijn er 5 verschillende systemische uitgangspunten. Deze heb ik niet verzonnen. Ze zijn zelfs niet verzonnen: ze zijn er, waren er altijd al en zullen altijd blijven. Omdat het natuurlijke oerkrachten zijn. Ze spelen op onbewust niveau…tot jij je er bewust van wordt. Naast de ‘dynamische balans tussen geven & nemen’ spelen ook ‘Rangorde’, ‘Plek’, ‘Loyaliteit’ en ‘Niets Verdwijnt Vanzelf’ in élk systeem een rol.

Elke systemische kracht heeft een unieke functie in een mensenleven op aarde. En elke kracht kent een aantal natuurlijke (ook niet verzonnen of bedachte) randvoorwaarden of spelregels. Deze oer-randvoorwaarden respecteren en nakomen, zorgt ervoor dat een systeem in balans is. Als de spelregels niet nagekomen worden, ontstaan verstoringen die ervoor zorgen dat een systeem uit balans raakt en er lijden ontstaat.

Ik schreef: de systemische krachten spelen in élk systeem een rol. Het lijkt me handig om kort toe te lichten wat ik onder een systeem versta. Elk mens op zich vormt zelf een systeem: een INTERN systeem. Zodra twee of meer mensen bij elkaar zijn, ontstaat een EXTERN systeem. Een extern systeem bestaat dus uit meerdere interne systemen. Hét belangrijkste systeem op aarde voor ieder mens is zijn interne systeem.

Spelregels ‘Geven & Nemen’

Geven & Nemen speelt een essentiële rol bij energie-uitwisseling. Dit zowel in interne- als externe systemen. Bij Geven gaat energie van de Gever naar de Nemer. Om misverstanden te voorkomen: Nemen betekent niet dat je moet doen wat de andere zegt of opdraagt. Nemen is bewust, open en nieuwsgierig naar de ander luisteren. Dat wat de ander inbrengt niet direct aan te nemen of meteen af te wijzen, omdat jij vindt dat het niet waar kan of mag zijn. Nemen is het doorvoelen, doorgronden van hetgeen de ander inbrengt en daarna besluiten wat je gaat doen. Neem je het ‘gegevene’ over? Wijs je het af? Ga je het toepassen? Helemaal? Delen ervan? Elk besluit is helemaal juist. Jij bepaalt.

Om als Gever energie naar een ander te kunnen sturen, is het dus noodzakelijk om vóórdat je gaat geven, te onderzoeken of je wel energie hebt. Dat is dus spelregel 1.

Ik nodig je uit eens rond te kijken en je af te vragen hoeveel mensen dit in de praktijk doen. Hoeveel mensen vragen zich bijvoorbeeld vóór dat ze gaan werken, af of ze daarvoor wel energie hebben? Werken is immers geven: jij geeft jouw arbeidsinzet en je neemt geld.

Spelregel twee heeft met willen te maken. Niet alleen met het verstandelijk willen. Het gaat om intrinsiek, holistisch willen. Met hart & Ziel. Een korte toelichting over de rol van je verstand en je Ziel, je innerlijke Kern, je Wezen. Jouw verstand heeft het goed met je voor…in de context van de omgeving. Je Ziel, je innerlijke kern heeft het ook goed met je voor. Zonder context. Het gaat om JOU! Hier gaat het m.i. mis bij ‘vergeven’. Omdat vergeven door de omgeving vaak als ‘goed’ gezien wordt, zal jouw verstand willen dat je vergeeft: dat past namelijk bij de omgeving. Jouw Ziel voelt dat ‘maatschappelijk vergeven’ jou weinig tot niets brengt. Je Ziel zal het dus niet willen.

Vanuit verstandelijk oogpunt willen de meeste mensen meestal wel (ver)geven, omdat het omgevingsuitgangspunt is, en dit goed is voor je eigen gemoedstoestand en gezondheid. Waarbij komt dat het meestal anderen zijn die dit zeggen. Het is echter maar zeer de vraag of dit zo is en zo ja, voor hoelang.

Er is echter een belangrijke tweede vorm van willen. Ik noem dat Ziels-willen. Bij deze vorm van willen, draait het om jou als holistisch wezen. Wat dient het jou, wat brengt het jou om de ander te vergeven? Om vergiffenis te schenken?. Iedereen die zich deze vraag onbevooroordeeld stelt, zou wel eens tot de conclusie kunnen komen dat het jezelf weinig tot niets brengt. Anders dan wellicht wat tijdelijke rust. Waarbij komt dat ‘vergeven’ vaak als een edele, nobele daad gezien wordt, die je tot een goed en warm mens maken dat in staat is om te vergeven. Je omgeving is er blij mee.

Zoals je misschien opgevallen is, gaan de eerste twee spelregels over jou. Als gever. Heb JIJ wel energie en wil JIJ wel geven? Geven is namelijk geen plicht. Met uitzondering dan van de verhouding tussen ouders en kind: een ouder is namelijk WEL verplicht aan een kind te geven. Waarbij komt dat een kind NIET mág (terug)geven! Ouders zijn dan ook aan zichzelf als ouder, maar zeker aan hun kind verplicht ervoor te zorgen dat ze energie hebben om aan hun kinderen te geven. Het willen staat ook ernstig onder de druk. Ouders hebben het ‘willen’ in principe al toegezegd toen zij besloten het systeem dat zij met een partner vormden, uit te breiden met een kind….

De derde spelregel gaat over de ander: als jij wilt geven, wil de ander dan wel nemen?

En als jij de nemer bent, wil de ander dan wel geven?

Jij hebt dat in beide rollen bewust te checken.

Wat voorbeelden:

“…wil jij weten hoe ik over jouw kleding denk…?”. Vraag je dus voordat je een opmerking maakt over iemand zijn kleding.

“…mag ik zeggen wat ik van jouw gedrag vindt…?” In plaats van iemand meteen van lomp en brutaal gedrag te beschuldigen.

“…Wil jij mij vertellen wat maakt dat jij zo reageert om wat ik inbreng, ik ben daar erg benieuwd naar…?” In plaats van kwaad weg te lopen.

Samenvatting van de spelregels:

Als Gever:

1. Heb ik energie om te geven?
2. Wil ik wel geven?
3. Wil de ander Nemen?

Als Nemer:

1. Heb ik energie om te nemen?
2. Wil ik wel nemen?
3. Wil de andere Geven?

Terug naar Vergeven

Vergeven en vergiffenis spelen pas een rol als er al een verstoring heeft plaatsgevonden. Als er al minimaal één van de spelregels genegeerd is. Over het algemeen is het zo dat alle drie de oer-randvoorwaarden genegeerd worden. Voor jou als Nemer, is spelregel 3 het ingrijpendst: wil jij nemen?

Als simpel en wellicht flauw voorbeeld: als iemand je een draai om de oren geeft, wordt zelden of nooit gevraagd: “…vind jij het goed dat ik tegen je een oorveeg verkoop…?” Als dat wel gevraagd wordt, zal met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid het antwoord ‘nee’ zijn. Als de Gever de spelregels volgt, komt er dan geen tik en is vergiffenis niet aan de orde.

In de praktijk wordt – helaas niet alleen bij oorvijgen – de vraag ‘wil jij nemen’ zelden of nooit gesteld.

Wat is er dan mis met vergeven of vergiffenis?

Vergeven of vergiffenis gaan niet over de bron. Het gaat over het gevolg.

De daad, de oorveeg wordt vergeven. De bron: de verstoring binnen de systemische kracht ‘Geven & Nemen’ komt niet ter sprake. Met als gevolg dat degene die onjuist gaf, ook niet ‘geconfronteerd wordt’ met zijn onjuiste gedrag en dus geen uitnodiging krijgt om zich anders te gaan gedragen: om de spelregels wél te hanteren. In het externe systeem dat jij met de ander vormt, verandert niets. Waarschijnlijk zal de ‘onjuiste gever’ dan ook in alle systemen waarin hij rondloopt, onjuist blijven geven en voortdurend verstoringen veroorzaken. De ellende die dit met zich brengt, blijft bestaan.

Natuurlijk weet ik dat in het voorbeeld ‘oorvijgen’ iedereen weet of kan weten dat dit door anderen niet genomen wil worden. De spelregels gelden echter op ALLE gebieden waarin gegeven en genomen wordt. Dus ook bij meningen, adviezen, oordelen, tips, materiële zaken zoals cadeaus en standpunten. Wil de ander dat wat jij geeft, wel nemen?

Hoe dan wel?

In de maatschappelijke definitie gaat het over het loslaten van boosheid en wraakgevoelens. Boosheid is een emotie. Vanuit Vitamine HBS gezien is een emotie een liefdevol signaal. Een emotie ontstaat als er sprake is van een verstoring: als spelregels van de systemische krachten niet nagekomen worden. Om een emotie minder sterk te laten worden of een andere minder blokkerende invloed op je leven te hebben, is het noodzakelijk de daadwerkelijke verstoring, de bron van een emotie dus, in beeld te brengen en te bespreken. Stop met pogingen doen om je boosheid en je wrok los te laten. Dat kan niet lukken als de bron, de oorzaak, geen juiste plek heeft.

Stop met vergeven in maatschappelijke zin en zoek een moment om de ander op een juiste manier te vertellen wat zijn onjuiste daad, zijn verstoring was.
Je gaat dan niet ‘ver’geven, maar dichtbij energie uitwisselen. Je geeft de ander dan jouw realiteit.

Let op: jij wordt hierdoor Gever en hebt dan de spelregels te respecteren: heb je energie om de ander te vertellen wat hij je aangedaan heeft? Wil jij dat de ander wel vertellen? Met als derde: wil de ander horen wat het met jou gedaan heeft?

De energievraag is stuurbaar: je zorgt voor een moment dat je energie hebt. Dat alleen als het antwoord op vraag twee (willen) is: ja ik wil dat holistisch, in mijn belang geven. Niemand is verplicht iets te willen. Mocht jij tot de conclusie komen dat je dit niet wilt, dan is dat jouw goed recht. Ik nodig je dan wel uit jezelf de vraag te stellen of jij bij die ander, die een verstoring veroorzaakt heeft, in één systeem wilt blijven. Kennelijk wil je dan op de een of andere manier de relatie niet herstellen of niet in stand houden. Dat mag, het is jouw keus. Steek er dan ook op geen enkele manier meer energie in het systeem met de ander en gebruik je energie en kracht om het lijden dat je is aangedaan te omarmen en te verwerken.

Als vraag twee (‘willen’) tot een ‘ja’ leidt, wordt vraag drie boeiend: wil de ander wel nemen?

Als hij dat wil, is dat mooi en kunnen jullie een gesprek voeren over Geven & Nemen en de reden waarom de ander onjuist gaf. Meestal verdiept zo’n gesprek de relatie en wordt het externe systeem dat jullie samen vormen, stabieler.

Mocht ander niet willen nemen, dan mag dat ook. Ook de ander is namelijk niet verplicht iets te willen. Indien de ander niet wil nemen, is dat ook mooie en duidelijke informatie. Dan ben jij weer aan zet: wil jij in één systeem blijven met iemand die een verstoring veroorzaakt heeft en er niet over wil praten? Hij gaf immers terwijl hij vraag 3 niet gesteld heeft.

Jezelf vergeven

Een bijzondere vorm van vergeven, is jezelf vergeven. Hierbij geldt in hoofdlijnen hetzelfde als bij een ander vergiffenis schenken. Ook hier gaat het om verantwoordelijkheid nemen. Onderzoeken welke verstoring je veroorzaakt hebt. En nagaan wat er voor gezorgd heeft dat je dat gedaan hebt en het besluit te nemen deze – en bij voorkeur andere – verstoringen niet meer te veroorzaken.

Niets Verdwijnt Vanzelf

De vijfde systemische kracht is Niets Verdwijnt Vanzelf. De naam zegt precies wat deze kracht inhoudt. Een verstoring verdwijnt niet als niet de juiste actie ondernomen wordt. De juiste actie bestaat altijd uit het doen wat je zelf kunt doen en de ander uit te nodigen om te doen wat juist is: de spelregels wél nakomen. Je eigen handelen kun je direct in praktijk brengen. Het gedrag van een ander kun jij niet veranderen. Je kunt die ander slechts uitnodigen om dat te doen. Als de ander ingaat op jouw uitnodiging om vanaf nu alleen nog maar te geven als hij de spelregels respecteert, is dat mooi. Hartstikke mooi. Dit ook omdat de kans dan groot is dat hij vanaf dat moment in alle systemen en situaties juist zal gaan Geven & Nemen. Als de ander niet ingaat op jouw uitnodiging, zal er weinig veranderen en zal de ander onjuist – zonder het respecteren van de spelregels – blijven Geven. Dan is de enige mogelijkheid die jij nog hebt: stoppen met het nemen van die ander… Het systeem verlaten… Of ervoor kiezen om voortdurend zaken te nemen die je niet WIL nemen.

Tot slot

Om misverstanden te voorkomen: deze manier van vergeven richt zich niet op het verleden. Het gaat ook niet om het in het verleden herstellen van wat misging. Dat kan namelijk helemaal niet. Het gaat om in het Hier & Nu een verstoring bekijken, de oorzaak onderzoeken en verantwoordelijkheid te nemen. Vanaf NU te besluiten juist te handelen. Vanaf dit moment en in alle momenten die nog gaan komen, de spelregels wél toe te passen.

Ik wens je alle succes en kracht om op een ‘Vitamine HBS -manier’ met vergeven en vergiffenis om te gaan. Uiteindelijk gaat het jou en met een beetje geluk ook de ander rust geven en balans in het systeem brengen.

Disclaimer

Vitamine HBS (Holistisch, Boeddhistisch en Systemisch), is de basis voor mijn leven én mijn werk. Deze manier van in het leven staan, geeft een andere kijk op leven én dood. En alles wat daartussen zit. Geen betere kijk dan velen hebben, geen slechtere, maar een andere. Voor mij wel dé juiste kijk!

Mijn teksten zijn nooit gericht op het overtuigen van wie dan ook, maar op het benoemen van mijn realiteit en het delen van mijn kijk op allerlei onderwerpen. Dat geldt voor alle teksten en inspiraties die ik schrijf. Ik verlang van niemand, verwacht het zelfs niet, dat mijn waarheid onderschreven wordt. Dat hoeft niet en het kan wellicht niet eens.

Ik nodig iedere lezer uit mijn tekst te lezen en daarvan niets klakkeloos aan te nemen. Tegelijkertijd nodig ik iedereen ook uit, deze niet zonder meer af te wijzen. Ik wens elke lezer toe dat het lukt mijn kijk en alle andere kijken open te beschouwen, te doorgronden, te wegen en op basis daarvan een eigen kijk te laten ontstaan. En op basis van die eigen kijk bewust in het leven te gaan staan.

Veel leesplezier.