Harde aanpak uitkeringsfraude werkt niet
Inleiding
In dit artikel concluderen wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen dat een harde aanpak van fraude niet werkt en zelfs averechts werkt. Geweldig dat wetenschappers dit onderzoek gedaan hebben. Het was alleen overbodig. En daarmee is er dus energie en geld verspild.
Fraudeaanpak holistisch en systemisch bekeken
Ik durf bovenstaande te zeggen omdat ik een holistisch en systemisch naar fraude kijk. Om maar meteen alle mogelijke misverstanden te voorkomen: ik ben tegen fraude of misbruik! Ik praat fraudeurs of misbruikers dus ook zeker niet goed. Op geen enkele manier. Mijn holistische en systemische kijk maken echter wel dat ik zonder welk onderzoek dan ook bovenstaande durf te stellen.
Een holistisch mensbeeld wil zeggen dat een mens niet alleen bestaat uit een verstand en een lichaam. Er is een derde on(be)grijpbaar deel dat ik de ziel noem. Als je daar de altijd aanwezige uitgangspunten van het systemisch werken naast legt, dan kan een harde aanpak van fraude an sich nooit succesvol zijn.
Een systeem ontstaat als twee of meer mensen bij elkaar zijn. In elk systeem speelt op onbewust niveau een aantal krachten. Deze krachten zie je niet, maar ze hebben bij verstoringen wel grote gevolgen. Deze gevolgen zijn negatief en worden ervaren door degene bij wie de verstoring speelt én bij diens omgeving. Die gevolgen zie je terug in iemands gedrag. Gedrag is dus een reactie op een verstoring van de systemische krachten. Of wel er is een gevolg (het gedrag) en er is een bron. En dat is altijd een verstoring van één of meer systemische uitgangspunten.
De huidige aanpak van fraude is dus alleen het aanpakken van het gevolg. De oorzaak blijft buiten beeld. Het is niet zo ingewikkeld dan te constateren dat de aanpak niet succesvol kán zijn.
Hoe dan wel?
In het artikel concluderen de onderzoekers dat de aanpak van uitkeringsfraude niet zo zeer gebaat is bij meer handhaving, maar bij ‘slimmere’ handhaving. En daar ben ik het helemaal mee eens. Alleen is mijn definitie van een ‘slimmere aanpak’ waarschijnlijk anders dan zij bedoelen. Een slimmere, effectieve en efficiëntere aanpak bestaat uit een holistische en systemische benadering. Dat betekent dat met elke fraudeur in gesprek gegaan moet worden om samen op zoek te gaan naar de bron van de verstoring, dus naar de oorzaak van het gedrag. En die zijn altijd te vinden. “Maar dat kan toch niet, dat is veel te duur”, denk je nu misschien. Dat is maar zeer de vraag. De huidige aanpak kost bergen geld en energie die dus niet werkt. Weggegooid geld dus. De holistische aanpak kost inderdaad meer tijd en kost ook geld. Maar waarschijnlijk minder dan nu weggegooid wordt. Daarbij komt dat in mijn holistisch mensbeeld ELK mens het recht heeft steun te krijgen bij het zoeken naar systemische verstoringen. Een mooi begin zou zijn dat iedereen eens kennis zou maken met die uitgangspunten. De wereld zou er écht beter uit gaan zien.
