Voetbal en rangorde

Onlangs stond ik per toeval aan de zijlijn van een amateur voetbalwedstrijd. Het was mooi weer, een lekker zonnetje en een kantine met koffie. Wat wil een mens nog meer?

Het voetbalspel was niet hoogstaand of boeiend, mede als gevolg van die eerder genoemde zon en het feit dat het om de laatste wedstrijd van het seizoen ging. Er stond niets meer op het spel. Een wedstrijd om des keizers baard dus en één voor de statistieken. Maar gelukkig was alles wat op en rond het veld gebeurde vanuit systemisch oogpunt zeer interessant. En zo werd het toch nog een mooie ochtend.

Zoals wel vaker waren spelers en trainers het ook tijdens deze wedstrijd regelmatig niet eens met besluiten die de scheidsrechter nam. Op zich niets nieuws. Maar wel vervelend waren de gevolgen die dat ‘niet eens zijn met’ had. Op taalkundig gebied ben ik wel wat gewend, maar wat er dan allemaal aan woorden over zo’n veld galmt……. Een hoop gedoe, onvrede, geen prettige sfeer meer. Tot zelfs ruzie toe.

Rangorde en voetbal

Voor mij is het duidelijk waarom zo’n sfeer ontstaat. En ik heb inmiddels ervaren dat het erg simpel is dit gedoe niet te laten ontstaan. Dat heeft met één van de uitgangspunten van systemisch werken te maken: rangorde. Rangorde betekent dan niet wie het belangrijkste is, maar wie welke rol heeft! Die rol wordt bepaald door waar de rangorde op gebaseerd is. Ik noem dat de parameter.

Kijkend naar een scheidsrechter is hij de hoogste in rangorde op de parameter ‘leiden van het spel’. Dat is zo vooraf bepaald. Spelers, trainers en toeschouwers zijn daarvan op de hoogte. Overigens is de parameter ‘leiden van het spel’ iets anders dan verstand hebben van het spel. Maar ja beste trainers, spelers en toeschouwers, de grondslag is ‘leiden van het spel’.

Het systemisch basisprincipe rangorde dient echter gerespecteerd te worden. Tenminste…. als je mee wilt blijven doen in het systeem. Niemand is verplicht onderdeel van een systeem uit te maken. Maar als je besluit dat wel te doen, heb je de rangorde te respecteren. Simpel. Want als de rangorde niet gerespecteerd wordt, ontstaat een slechte sfeer of ruzie. Dat gebeurde dus ook tijdens deze wedstrijd. Bijna elke speler had commentaar op nagenoeg iedere beslissing van de scheidsrechter. Zij respecteerden de rangorde duidelijk niet.

Het werd nog erger. De trainer, die op de parameter ‘leiden van het team’ hoogste in rangorde is, liet zich verleiden zijn rol te verwarren met het leiden van het spel. Hij respecteerde zijn ‘lagere’ rangorde ten opzichte van de scheidsrechter niet en probeerde de man te overschreeuwen. De scheidsrechter was niet te beroerd zijn rangorde duidelijk te maken en wees de trainer er fijntjes, maar duidelijk op dat hij het als scheidsrechter bepaalde. En de man had gelijk. Op enig moment liep ongeveer iedereen op en om het veld boos, woedend of minimaal gefrustreerd rond. Een hoop gedoe. Het ging al lang niet meer over het sportieve spel.

Rangorde algemeen

Misschien aardig eens te kijken waarom iemand de rangorde van een ander niet respecteert. Meestal komt dat omdat mensen graag hoogste in rangorde willen zijn. Helaas, dat kan niet. Of je hoogste in rangorde bent, heeft te maken met de parameter. Een voorbeeld. Mijn partner kookt geweldig. Ik kom niet verder dan een ei aangebrand op tafel te zetten. Op de parameter koken is zij dus veruit de hoogste in rangorde. En dat is prima. Ik kan aardig trompet spelen. Daar bakt mijn partner dan weer niets van. Op de parameter ‘trompet spelen’ ben ik dus hoger in rangorde dan zij. Ook dat is prima. Is zij nu belangrijker dan ik of omgekeerd? Nee! We hebben ieder een andere rol. Die wisselt en afhankelijk is van de parameter op dat moment.

Het respecteren van je eigen en andermans rangorde hoeft dus geen enkel probleem te zijn. Het is kwestie van doen. En als een parameter onduidelijk is, bespreek dit dan en stel een parameter vast.

Waarom dan toch vaak zo’n gedoe rondom die rangorde?

Mijn kijk daarop is dat dan een ander uitgangspunt van systemisch werken om de hoek komt kijken. En dat is ‘plek’. Iedereen dient een plek te hebben. Probleem is dat veel mensen denken op basis van zichzelf geen plek te krijgen. En gaan dan (onbewust) gedrag vertonen dat tot plek, zeg maar tot aandacht leidt. En ja, dat gebeurde tijdens die wedstrijd ook. Iedereen die de rangorde van de scheidsrechter niet respecteerde, kreeg daardoor een ‘plek’. Kreeg aandacht. Wel negatieve aandacht, maar dat is ook aandacht.

Na de zomerstop

De zomerstop nadert. Een mooie tijd bovenstaande eens te laten bezinken. Misschien is het een idee voordat de trainingen weer starten, alle spelers, trainers en scheidsrechters bij elkaar te roepen om door een systemische bril naar een voetbalwedstrijd te kijken. Het zou zo maar kunnen zijn dat er dan meer voetbalwedstrijden gespeeld worden zonder gedoe. En dat het weer gaat om het spel. Want daarvoor ben je tenslotte bij voetbal betrokken…

Ik kom graag mijn verhaal doen.